NGO i EFS – dlaczego robię to, co robię

        Zapytano mnie, przy okazji jakiejś rozmowy: dlaczego to robię, skoro tak narzekam i skoro jest tak źle. Pomyślałam, że to samo pytanie można odnieść do tego, co można przeczytać na tym blogu.
        Primo: nie narzekam – opisuję mało znaną działalność i rzeczywistość, by przestała się kojarzyć tylko z wolontariatem i charytatywnością (żeby już mocniej tego nie określać), a zaczęła się kojarzyć także z fachowością, koniecznością posiadania wysokich kwalifikacji i niemałej wiedzy.
        Secundo: nie jest, aż tak źle, jakby się mogło po opisach wydawać, bo o ile właśnie tak wygląda rzeczywistość w życiu pozarządówki (i jest to naprawdę czubek góry lodowej), to gdybyśmy nie mieli z tego jakowejś korzyści, to faktycznie byłoby dziwne, że wszyscy w tym pracujemy.
        Spróbuję zatem odpowiedzieć na pytanie: dlaczego(?), bo warto i sobie czasem o tym przypomnieć.

        Po pierwsze więc i najważniejsze: jednego uśmiechu osoby, której nasza organizacja udzieli wsparcia, nie da się przeliczyć na żadne pieniądze ani rzeczy, a przynajmniej ja tego nie potrafię. Moi współpracownicy również. Taki uśmiech jest dla nas naprawdę bezcenny.
        Poza tym pracuję z ludźmi i dla ludzi. Nie bez powodu w końcu jestem inicjatorem i współzałożycielem naszej organizacji. Współzałożycielkami są też: moja córka i moja (młoda jeszcze bardzo, choć równie odpowiedzialna) zastępczyni. Pozostałe "korzyści" są już mniej ważne, choć i one składają się na całość, dającą się ogarnąć ;)
        Jednakowoż, aby odpowiedź była pełna, idźmy dalej.

        Po drugie: praca w organizacji jest dla mnie wyzwaniem i zaspokaja w pewien sposób moją ambicję. Mogłabym ją zaspokajać także w biznesie, ale to nie jest to samo. Porównanie mam, bo własną firmę prowadziłam przez lat parę, a do tego za sobą mam sporo lat doświadczenia zawodowego – choć podobno ludzie tak długo nie żyją ;)
        Problematyka jest i różnorodna, i nierzadko wymaga niemałego "mózgowania", przy tym niestandardowego, rozwiązywania sytuacji i problemów niepowtarzalnych, a bywa, że nierozwiązywalnych (jak by się wydawało, i to nie tylko na pierwszy rzut oka). Znajduje tu też zastosowanie wiele moich różnych umiejętności, których w swojej firmie nie wykorzystywałam wcale, choć zatrudniałam głównie osoby z niepełnosprawnością.
        Poprowadzenie firmy, to kaszka z mleczkiem w porównaniu do NGO, ba, każdy pracownik, który pracował w organizacji pozarządowej przy projektach dofinansowywanych z EFS, da sobie radę w każdej, nawet dużej firmie biznesowej (nie mówiąc o urzędach), natomiast odwrotnie - już nie. Każdy nowy pracownik musi się naprawdę dużo uczyć, a potem uczyć się niemal stale. Menedżer zaś w biznesie ma i pracy sporo mniej (bo i mniej tam jednak idiotyzmów, wynikających z zależności od urzędników), i wiedzy mu wystarczy mniej. W NGO/EFS trzeba być nie tylko takim menedżerem, jak w firmie prywatnej, ale i wiedzy specyficznej, a dodatkowej (nie tylko specjalistycznej, jak w każdej branży, ile dodatkowej, z wielu dziedzin) musi mieć dwa razy więcej. Jasne, że każdy w zasadzie menedżer musi się uczyć, świat się zmienia, przepisy też, ale jeśli spojrzeć choćby na zakres przepisów, jakie nas obowiązują, już widać dysproporcje.
        Toteż i poprzeczek do przeskakiwania jest więcej (i wyżej) i satysfakcja potem większa.

        Po trzecie: nie chcę brać udziału w "wyścigu szczurów", ani być „maszynką do robienia pieniędzy”. I z moimi współpracownikami lubię pójść czasem na piwo, czy na drinka, czy na co kto woli, nie obawiając się, że coś powiem żartem, a potem będę sobie musiała poradzić z „podłożoną świnią”. Nie twierdzę, że w biznesie tak jest zawsze, ale do rzadkości takie zjawisko tam nie należy, zwłaszcza w firmach, które „tłuką ciężką kasę”. A na stanowiskach, takich jak moje szczególnie. U nas raczej zarządu „w teczce się nie przynosi” (jak szefów w urzędach), nie wygryza (bo to zazwyczaj osoby o rzadkich umiejętnościach i doświadczeniu, które trudno zastąpić), a przede wszystkim dlatego, że mało kto garnie się do tak olbrzymiej odpowiedzialności i ciężkiej harówki, za stawki porównywalne z płacą recepcjonistki lub sekretarki w przeciętnej firmie.
        Kłopoty mogą się zacząć dopiero, gdy organizacja prowadzi działalność gospodarczą i zarabia przyzwoite pieniądze, dzięki którym może sfinansować przyzwoite płace. I choć nadal trudno je porównać z biznesem, bo zysk jest przeznaczony na działalność statutową, to dla niektórych mogą być atrakcyjne (sytuacje "podgryzania" częściej występują w fundacjach, niż w stowarzyszeniach, bo tam zarząd jest inaczej ustanawiany). Jednak mądrzy założyciele tak potrafią ułożyć statut, by przeciw kombinacjom i kombinatorom organizację zabezpieczyć. I wtedy, jeśli następuje zmiana zarządu, to zazwyczaj dlatego, że ktoś popełnił poważny błąd lub sam zrezygnował. Tak czy inaczej, pod tym względem, spokojniej jest.
        Co by też o pozarządówkach nie powiedzieć, to konkurencja jest w zasadzie tylko w zakresie pomysłów na projekty, natomiast w pozostałych kwestiach organizacje raczej pomagają sobie i wspierają wzajemnie, nierzadko przekazując sobie na bieżąco know-how. „Przekazujemy” sobie też wzajemnie klientów (jeśli my nie możemy pomóc, bo nie ma organizacji, która zajmuje się wszystkimi problemami, to nie odsyłamy człowieka, jak urzędy lub biznes, ale najczęściej uzgadniamy od razu spotkanie, najlepiej z konkretną osobą, która udzieli mu właściwej pomocy, a bywa, że pomoc już będzie dlań przygotowana).
        Przy tym atmosfera pracy w organizacji wygląda zupełnie inaczej, choćby dlatego, że trzeba mieć predyspozycje osobowościowe i wyższe umiejętności społeczne, by poradzić sobie w kontaktach z ludźmi poszkodowanymi przez życie, co wpływa też na jakość kontaktów wzajemnych pracowników. Wobec wszystkich obciążeń, jakie są naszym udziałem, niepewności pracy i płacy (wszyscy pracujemy i zarabiamy okresowo, i nigdy nie wiadomo, kiedy będą następne pieniążki), stwarzanie atmosfery konkurencji albo konfliktu stałoby się nie do wytrzymania.
        Poza tym nasze obowiązki możemy wypełniać tylko pracując zespołowo (nie wystarczy praca w zespole), czyli wzajemnie sobie pomagając i ucząc, bo zadania są ze sobą – często ściśle – powiązane wzajemnymi zależnościami. Z jednej strony trudno dokładnie wyodrębnić, gdzie zaczynają się i gdzie kończą obowiązki jednej osoby. Z drugiej – przekrojowych zadań, nowości i różnych, nie zawsze pożądanych, niespodzianek jest tak dużo, że zespół tworzyć musi system naczyń połączonych, a nie tylko grupę, współpracującą ze sobą na określonych zasadach. Nie ma więc u nas w zasadzie określonych stanowisk pracy (mimo przydzielonych im nazw), choć jest specjalizacja, bo nie sposób ogarnąć skutecznie wszystkich dziedzin. Każdy jednak powinien umieć zastąpić innych, bo trudno sobie wyobrazić sytuację, gdy ktoś się rozchoruje lub z innego powodu nie ma go w pracy i od razu projekt utyka w jakiejś części – każda część jest niezbędna do realizacji projektu.
        No i zespół zróżnicowany jest wiekowo, co i horyzonty poszerza, i okazje do młodego śmiechu, ale też poważniejszych dyskusji daje.
        Nie bez znaczenia jest i to, że problemy finansowe skutkują ograniczeniem zatrudnienia. Ogranicza je znacznie także charakterystyka projektów, a głównie zasady przyznawania dofinansowania, ciągle bowiem najważniejsze jest to, by projekt był najtańszy, a nie najbardziej efektywny i skuteczny (urzędnikom łatwiej policzyć osoby, które skończyły szkolenie, niż zbadać ile i w jakim stopniu się nauczyły).

        A jednak, jak by nie patrzył, satysfakcję z tej pracy mam potężną, co nie znaczy, że czasem nie mam dość wszystkiego. Zwłaszcza, że wsparcie ludzi potrzebujących pomocy to odpowiedzialna i stresująca praca, projekty wymagają pracy w nienormowanym czasie (rzadko wracam do domu o przyzwoitej porze), a na co dzień zderzamy się ze ścianą w postaci kompletnej ignorancji urzędników (co przysparza nam mnóstwo pracy, której nie musielibyśmy robić, gdyby tylko ktoś pomyślał). Przeszkód, wynikających z braku kompetencji, o które obijamy się stale w naszej pracy, jest czasem tak wiele, że zaczynają one przesłaniać cel, któremu służy nasza organizacja.
        Na to nakłada się odpowiedzialność finansowa i bardzo wysokie ryzyko niepowodzenia przy realizacji projektów. Prowadzimy je, bo inaczej niewiele moglibyśmy zrobić, a przecież po to jest organizacja. I bierzemy na siebie odpowiedzialność zarówno finansową, jak i społeczną, bo jest to, po prostu, jedna z konsekwencji podjętych zadań.
        To prawda, że niezwykle rzadko zdarza się tak, żeby zadania projektu zostały „rozłożone na łopatki” tak dokładnie, aby organizacja musiała zwracać wszystkie otrzymane fundusze, bo naprawdę trzeba się wysilić, by aż do tego doszło. Bylibyśmy jednak głupcami, gdybyśmy takiej możliwości pod uwagę nie brali, bo skoro podpisuje się weksel in blanco i z deklaracją wekslową, i to nie na konkretną kwotę, ale dowolną, jaką urząd sobie wpisze, gdy uzna to za właściwe, to zawsze istnieje ryzyko, że całą kwotę dofinansowania wraz z odsetkami karnymi (jak dla zaległości podatkowych, co najmniej) trzeba będzie oddać. Przy tym nawet konieczność zwrotu kilkudziesięciu tysięcy złotych przy naszych dochodach może być niemal samobójstwem, a znam organizacje, które musiały zwrócić sporo więcej.
        Stresów więc nam nie brakuje, bo i beneficjenci projektów też różni bywają, jak to w pracy z ludźmi, a do tego z ludźmi o szczególnych potrzebach.

        Na szczęście wspierają nas w tym działaniu ludzie, którzy pomagają wolontarystycznie, nierzadko robiąc rzeczy drobne, ale takie, na które nam, żywcem nie wystarcza już czasu, a bez czego nie można mówić o dobrze spełnionym obowiązku. Nie zawsze jest to praca interesująca, albo przynosząca dziką satysfakcję, ale robią to, bo uważają, że tak trzeba. I trudno sobie wyobrazić, żeby ich nie było, bo to także dzięki nim zbieramy siły i walczymy, nawet, gdy wydaje się, że sprawa jest nie do załatwienia.

        I na szczęście są wpłaty, które otrzymujemy od osób prywatnych, a czasem (choć naprawdę bardzo rzadko) od firm, bo świadczą one o tym, że są ludzie, którzy rozumieją wagę działania organizacji pomocowych dla wszystkich, a nie tylko dla potrzebujących, którzy na nas liczą, dla których nasza praca ma znaczenie i którzy ją doceniają, na miarę swoich możliwości. Najbardziej wzruszające są wpłaty kilku złotych, jak ów biblijny „wdowi grosz”, bo wiadomo, że ktoś kto je wpłacił dochody ma niewielkie, a mimo to pamiętał, by podzielić się nimi z innymi ludźmi.

        No i na szczęście wszystkie problemy bledną, gdy na naszym chmurnym niebie pojawia się tęcza uśmiechu kogoś, kto (dzięki wsparciu ludzi dobrej woli, bo sami niczego byśmy nie zdziałali) „stanął na nogi”.

        Oto dlaczego, mimo wszystko, robię to, co robię (choć to może i trudne jest, i "nie modne").

EFS - środki niewygasające w projektach, czyli część III

        W poprzednich „odcinkach” pisałam o tym, co i jak trzeba zrobić, by wystąpić (nie koniecznie otrzymać) środki na realizację zadań organizacji np. z funduszy europejskich. Pisałam też o warunkach działania organizacji. Dziś dalszy ciąg „zjazdu z góry lodowej”, czyli o tzw. środkach niewygasających.

        Zgodnie z art. 5 ustawy o finansach publicznych środki z Unii Europejskiej przeznaczane na finansowanie projektów realizowanych w ramach krajowych programów, w tym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, stanowią środki publiczne. Ponadto, projekty realizowane w ramach tego programu finansowane są w 15% przez budżet państwa. Stąd stosowanie przepisów ustawy jest obligatoryjne.
        Na podstawie art. 157 ust. 1 tejże ustawy, niewykorzystane w danym roku środki publiczne wygasają z upływem roku budżetowego i podlegają zwrotowi do budżetu państwa. Rada Ministrów może jednakowoż, na podstawie ust. 8a tego samego artykułu, określić do 15 grudnia danego roku, odpowiednim rozporządzeniem niektóre środki jako niewygasające. Wśród nich, poza celami społecznymi (którym służy PO KL) wymienia się programy i projekty realizowane z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Społecznego.
        Rada Ministrów jednak w 2008 roku nie skorzystała z tej możliwości, argumentując przy tym, że skoro istnieje konieczność zwracania środków, to znaczy, że zaplanowano ich za dużo, albo źle zaplanowano wydatki – skoro można wydać te środki w ciągu kilku miesięcy (najczęściej 3-4) w następnym roku, to najprawdopodobniej będą one wydane na coś, co nie jest konieczne/potrzebne, a więc zostaną „wyrzucone w błoto”. O ile takiej argumentacji trudno odmówić słuszności – niemal każdy z nas zetknął się w jakiejś branży z „panicznym” wydawaniem pieniędzy publicznych przez administrację państwową i samorządy i wie jak to wygląda – o tyle znów wylano dziecko z kąpielą (to chyba już polska specjalność jest!).
        Powstała więc konieczność zgłoszenia niewykorzystanych środków do 15 października i zwrotu do 30 listopada, a najdalej do 31 grudnia 2008 r., środków, które otrzymały organizacje pozarządowe realizujące projekty w ramach PO KL (od środków niezwróconych w terminie, naliczane są odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych).

        Aby zrozumieć w czym rzecz, kilka słów wyjaśnienia dla niewtajemniczonych, na temat finansowania projektów. Otóż: jeśli wniosek o dofinansowanie otrzyma pozytywną ocenę i przyznane zostaną środki na jego realizację czyli projekt zostanie zatwierdzony do realizacji, to projektodawca (organizacja, firma, instytucja) staje się beneficjentem środków i zaczyna realizować zaplanowane w projekcie zadania. Rzadko się zdarza, by projekt wdrażano do realizacji przed zatwierdzeniem, bo szanse na otrzymanie dofinansowania są naprawdę maleńkie i może się o to pokusić tylko organizacja, która i tak pieniądze na to ma, zaś większość pozarządówek – jako się rzekło – ledwo wiąże koniec z końcem (nieco inaczej wygląda to w przypadku firm, które występują najczęściej o środki na zadania, które i tak realizują w ramach swojej działalności). Ponadto, pokryć będzie można tylko te wydatki, które nie zostały zrealizowane przed okresem programowania i na które zgodę wyrazi IW (a jak wiadomo „łaska pańska na pstrym koniu jeździ”).
        Środki te przekazywane są na zasadzie zaliczki na zadania w tzw. transzach, na specjalnie wyodrębnione dla projektu konto bankowe (ze środków tych nie wolno pod żadnym pozorem finansować innych zadań!). Jeśli projekt jest „mały” i „krótki”, to pieniążki mogą wpłynąć jednorazowo. Jeśli jednak projekt jest "dłuższy" i "większy", to pieniążki dzieli się na transze, co znajduje swój wyraz w tzw. harmonogramie płatności, stanowiącym załącznik do umowy o dofinansowanie, czyli zatwierdzanym przez IW.
        Pierwsza transza wpływa (a właściwie powinna) „zaraz” po podpisaniu umowy o dofinansowanie projektu i złożeniu zabezpieczeń do umowy. O transze następne beneficjent (projektodawca) występuje do IW w terminach określonych harmonogramem płatności. Do otrzymania następnej transzy potrzebne są: złożenie przez beneficjenta i zatwierdzenie przez IW rozliczenia co najmniej 70% poprzednio przekazanych transz (kumulacyjnie, czyli wszystkich środków przekazanych od początku realizacji projektu) oraz zawartego we Wniosku o Płatność (WoP) sprawozdania z realizacji projektu. Procedura zatwierdzania jest długa i dodatkowo długotrwała, często WoP cofany jest do poprawek, wyjaśnień dotyczących poszczególnych wydatków (jeśli jakiś koszt zostanie uznany za niekwalifikowalny, to organizacja pokrywa go z własnych środków, więc wyjaśnia się czasem do skutku, nierzadko przy użyciu słownika języka polskiego i/lub wyrazów obcych, z powołaniem się na źródła). Poprawki nierzadko polegają na dodawaniu zer w miejscach, w których według instrukcji być nie powinny, a przy następnych „poprawkach” likwidowaniu tychże zer, bo tam być nie powinny.
        Transza i jej wysokość powinna być zaplanowana tak, by środki wystarczyły na pokrycie wydatków w miesiącach między tym, w którym wpływa transza, a otrzymaniem następnej. Ze względu na formalności związane z rozliczaniem WoP i owymi 70%, zaplanowanie płynności finansowej projektu jest naprawdę bardzo trudnym zadaniem, chyba że ma się środki na pokrycie wszystkich zobowiązań (a więc także możliwość zamrożenia środków), do czasu gdy IW dojdzie do ładu sama ze sobą, na temat tego, co powinno znaleźć się we wniosku i jakie załączniki należy do niego dołączyć.
        Po tym wyjaśnieniu sprawa staje się jaśniejsza, wracajmy więc do meritum, czyli „środków niewygasających”.

        Większość umów w ramach PO KL, Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych (MJWPU - instytucja wdrażająca na Mazowszu) podpisywała z dużym opóźnieniem, we wrześniu i październiku 2008, a nierzadko później. W wielu przypadkach pierwsze transze wpływały na konto organizacji w listopadzie i grudniu, co zrodziło poważne problemy ze sfinansowaniem zaplanowanych zadań, a często uniemożliwiło ich sfinansowanie w ogóle, bo skoro transza wpłynęła 31 grudnia (a tak się zdarzyło naprawdę), to jak na litość boską to wydać(?!) nawet na najważniejsze inwestycje, skoro najdalej 31-go trzeba zwrócić środki. Przy tym projekty realizowane od października lub listopada już pochłonęły jakieś środki organizacji, bo przecież ich realizacja kosztuje „na bieżąco” i wydatki pokrywać trzeba, a z czego, skoro nie wpłynęły fundusze?
        Konieczność, przy tym, zwrotu wszystkich środków przy realizacji projektów obliczonych najczęściej na kilka miesięcy do 2 lat z założenia spowodować musi finansowanie braków z innych środków, podczas gdy 85% organizacji pozarządowych nie posiada żadnego majątku i zapasów finansowych (taka sytuacja utrzymuje się od lat i są na ten temat „twarde” dane). Środki własne organizacji (nielicznych z resztą) wystarczają co najwyżej na sfinansowanie bieżącej działalności samej organizacji, podczas gdy projekty przewidują dużo większe zobowiązania.
        Przy tym nie było możliwości odpowiedniego zaplanowania płynności finansowej w projektach. Środki te, jak w latach poprzednich, miały zostać wyłączone z konieczności ich zwrotu, a o tym, że tak się nie stanie, organizacje zostały poinformowane w październiku 2008 r., podczas gdy projekty, ze względu na wymagania konkursu, planowano najdalej z początkiem roku (terminy złożenia wniosków o dofinansowanie upływały w styczniu i lutym 2008).
        Obowiązek, który tak niespodziewanie nałożono na organizacje, stał się przyczyną powstania sald zerowych na kontach projektów, co z kolei spowodowało brak możliwości regulowania wypłat dla pracowników, zobowiązań związanych z czynszami, odpłatnością za media, itp. Skutkiem była całkowita utrata płynności finansowej we wdrażanych przedsięwzięciach i niemożność realizacji zadań projektowych, kierowanych przecież do osób o szczególnych potrzebach (zasady PO KL).
        Kierownicy projektów i organizacji stanęli przed widmem wstrzymania realizacji projektów, czego zrobić tak naprawdę nie mogą, bo umowa zobowiązuje ich do terminowej realizacji zadań i nie ma zmiłuj się – umowa nie przewiduje takiej sytuacji, gdy na realizację projektu po prostu nie przekazano środków. Ryzyko związane z decyzją o wstrzymaniu projektu jest bardzo duże, ponieważ ewentualna kontrola może uznać, że cały projekt zrealizowany był źle i każe zwrócić całe dofinansowanie (a kontrola może „przyjść” do 31 grudnia 2020 roku, czyli w „parę” lat po zakończeniu projektu). Rzadko również jest to możliwe, bo i tak płacić trzeba np. za pomieszczenia, z których projekt korzysta i pensje pracownikom etatowym wypłacić (tu nic nie pomoże wysłanie ludzi na urlop). Ludzka powinność zobowiązuje także, by za umowy zlecenia, nawet gdy przewidują one zapłatę pod warunkiem posiadania środków z IW, zapłacić tym, którzy to wypracowali, i to w przyzwoitym terminie. Przerwa zaś w realizacji wszelkich zobowiązań umownych skutkuje tym, że trzeba zmieniać nie tylko umowy, ale także harmonogramy i wiele innych założeń, bo zadania zrealizowane zostać muszą. Ponadto ludzie z czegoś żyć też muszą (ci ze zleceń), więc rozpaczliwie będą szukać jakichś dochodów i niewykluczone, że znajdą bardziej stabilne, i z prowadzenia prac w projekcie zrezygnują. O przedłużenie projektu wystąpić można, ale pod warunkiem, że nie zwiększy się wysokości środków przeznaczonych na projekt, więc pozostaje to w sferze marzeń.

        MJWPU powinna rozliczyć i zwrócić środki, które jej zwrócono, najdalej do końca stycznia 2009 roku. Jednak MJWPU również – jak wielu innych terminów – nie dotrzymała terminu zwrotu ww. środków, wpłaconych przez organizacje na jej konto w roku 2008, co spowodowało przedłużający się okres braku płynności finansowej organizacji pozarządowych.
        Zmusiło to projektodawców (zobowiązanych do terminowego realizowania projektów) do zaciągania kredytów i/lub pożyczek, i pokrycia wysokich kosztów dodatkowych – niekwalifikowalnych, czyli niemożliwych do sfinansowania w ramach projektów – ze środków przeznaczonych na działalność statutową.
        I tak naprawdę to najbardziej boli. Bo środki te stanowią także w pewnym sensie środki publiczne (darowizny, w tym 1% odpisów podatkowych, składki, itp.) i w dodatku zostały powierzone organizacjom przez obywateli, z pełną wiarą, iż wykorzystane one zostaną dla osób potrzebujących wsparcia.
        Dwa tysiące to suma wystarczająca na kupno pompy insulinowej dla młodego człowieka, wykształconego, chętnego do pracy i działania, ale nie mogącego pokryć tak dużego wydatku samodzielnie, a jednocześnie uwiązanego bez owej pompy w domu. Zamiast generować więc wpłaty dla skarbu państwa, młody człowiek generuje koszty dla opieki społecznej i rodziny, która z resztą często „bokami robi”, żeby wystarczyło na leki i utrzymanie osoby chorej.
        Gdy zamiast takiej pompy trzeba „kupić” kredyt bankowy, bo urzędnik „nie zdążył”, „nie pomyślał”, „nie wiedział”, to nie tylko się serce kraje, ale i nóż się w kieszeni otwiera. A kwoty przeznaczone na prowizje bankowe znacznie przekraczają tę kwotę, bo też kwoty przeznaczane na realizację projektów są tysiące razy większe niż koszt jednej pompy i kierowane do znacznie większej liczby osób.
        Przy tym sprawą chyba dyskusyjną jest, czy pokrywanie odsetek i prowizji banku od zaciągniętych kredytów/pożyczek jest działalnością statutową, czy też nie, ale tu już się trochę „czepiam” i sprawę pozostawiam prawnikom.
        Organizacje zaczęły więc szukać przyczyn i – co za tym idzie – środków zaradczych. W ramach działania Federacji „Mazowia” spotkaliśmy się w gronie o tyle wąskim, że mało jest organizacji, które środki na projekty dostały (sporo z nich otrzymały firmy prywatne), ale dość reprezentatywnym dla NGO’s i przedyskutowaliśmy sprawę. Efektem było kilka postanowień, w tym między innymi skierowanie pytania do MRR (IZ dla PO KL). Na zapytanie to otrzymaliśmy odpowiedź od Departamentu Zrządzanie Europejskim Funduszem Społecznym:

        Zgodnie z art. 157 ust. 8a ustawy o finansach publicznych Rada Ministrów w rozporządzeniu w sprawie środków niewygasających może wskazać jako pozostające na rachunkach bankowych beneficjentów środki przeznaczone na integrację społeczną, poprawę jakości kształcenia, rozwój potencjału adaptacyjnego pracowników i przedsiębiorstw w ramach programów operacyjnych współfinansowanych z EFS. W związku z tym, przepis ten nie gwarantuje, że w każdym roku budżetowym środki, które zostały niewykorzystane przez beneficjentów i jednocześnie zgłoszone jako niewygasające z upływem roku nie będą podlegały obowiązkowi zwrotu. Jednocześnie, z powodu niskiego wykorzystania środków w ramach PO KL oraz brakiem pewności co do możliwości ujęcia w wykazie środków niewygasających tak znacznych kwot, konieczne było dokonanie zwrotu wszystkich niewykorzystanych środków. Istniało bowiem ryzyko, iż środki te nie zostaną ujęte w rozporządzeniu jako niewygasające z upływem roku. Tym samym podlegałyby zwrotowi z końcem roku. Od środków niezwróconych w terminie naliczane są odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych. Niemniej jednak, w opinii IZ w obecnym roku proces monitorowania wykorzystania środków przebiega znacznie sprawniej i tym samym nie zachodzi obawa, iż niewykorzystane zostaną znaczne kwoty środków przekazanych beneficjentom. W związku z powyższym, w roku 2009 beneficjenci realizujący projekty PO KL w ww. obszarach najprawdopodobniej nie będą zobowiązani do zwrotu środków z końcem roku (co nie oznacza, iż środków tych nie trzeba będzie zgłosić jako niewygasających).
Ponadto chciałbym poinformować, że w chwili obecnej trwają w podkomisji sejmowej prace nad projektem ustawy o finansach publicznych. Projekt ten zakłada od 2010 r. zmianę sposobu finansowania projektów. System dotacyjny zostanie zastąpiony płatnościami z Banku Gospodarstwa Krajowego. Do ww. płatności nie będą miały zastosowania przepisy ufp dotyczące rozliczania dotacji. Tym samym, nie będzie obowiązku zwrotu środków z końcem roku budżetowego.

        Na takie ujęcie sprawy odpowiedzieć można w zasadzie tylko pytaniem...
        Dlaczego Ministerstwo Rozwoju Regionalnego nie zainteresowało się przyczynami „niskiego wykorzystania środków w ramach PO KL”? A skoro twierdzi, że „w obecnym roku proces monitorowania wykorzystania środków przebiega znacznie sprawniej”, dlaczego nie wiedziano w Ministerstwie, iż przyczyną „niskiego wykorzystania” były opóźnienia leżące po stronie Instytucji Wdrażających? (np. Mazowsze – o czym już pisałam – jest na przedostatnim miejscu, przy 0,06% wykorzystaniu tych środków).
        Przy tym zapytać należy: dlaczego osoby odpowiedzialne za regulacje dotyczące realizacji programów operacyjnych nie mają świadomości, iż w stosunkowo krótkotrwałych projektach konieczność zwrotu środków z pewnością spowoduje poważne zaburzenia w płynności finansowej i niewątpliwie wpłynie z kolei na stopień wykorzystania środków europejskich? Dlaczego nikt nie wiedział lub nie pomyślał, że takie środki istnieją, a ich „niewydanie” nie jest związane ze złym planowaniem i niegospodarnością (a wręcz odwrotnie)?!

        Na koniec na usta ciśnie się pytanie: czy integrację społeczną i działalność pomocową można prowadzić z przerwami, zwiesić na czas, gdy środki płyną sobie spokojnie między beneficjentami, instytucjami wdrażającymi, ministerstwami i z powrotem?

        Efekt w każdym razie jest taki, że organizacje płaczą i płacą, a urzędnicy myślą, że myślą.

        (Tekst jest pisany w oparciu o materiały przygotowane przeze mnie i współczłonków Federacji „Mazowia” do wywiadu, którego udzieliłam jednej z gazet; nie jest więc plagiatem, to co napisze owa gazeta, ani to, co napisałam ja. Zdecydowałam się na to, ponieważ jest to istotny przyczynek do tematyki, o której już od jakiegoś czasu piszę w tym blogu, a przy tym na nim nie zarabiam. Ryzykuję natomiast, że organizacja, którą kieruję otrzyma „wilczy bilet”, gdy ktoś zorientuje się w mojej tożsamości. Dlatego m.in. piszę do pewnego stopnia anonimowo – szkoda naprawdę ciężkiej pracy ludzi, którzy ze mną pracują i starają się wszelkimi siłami „łatać” problemy społeczne, mimo że i rząd, i samorząd robią wszystko, by nam to zadanie utrudnić, zamiast się cieszyć, że ktoś się tym zajmuje i to w dodatku szybciej i po kosztach niższych, niż zrobiłaby to bezwładna - w porównaniu z organizacjami - administracja publiczna.)

EFS – sposób na działanie w NGO’s – część II

        Dalszy ciąg dotyczący zasad aplikowania o środki europejskie, o których była mowa w poprzednim wpisie, to wniosek o dofinansowanie projektu.
        Wniosek ów zawierać musi odpowiedzi na konkretne pytania, poza oczywiście danymi dotyczącymi projektodawcy. A zatem (cytuję za instrukcją):
    • Cel projektu: „należy uzasadnić konieczność realizacji projektu oraz wskazać konkretne problemy, do rozwiązania których przyczyni się realizacja projektu, wskazać cel ogólny projektu oraz wykazać jego zgodność z PO KL, Szczegółowym opisem priorytetów PO KL oraz Planem Działań na dany rok, ew. z innymi dokumentami strategicznymi w danym sektorze, jeżeli występują; zgodność z odpowiednimi dokumentami powinna być dostosowana do obszaru realizacji projektu (cały kraj - województwo/a - powiat/y - gmina/y); cele szczegółowe powinny w bezpośredni sposób wpływać na realizację celu ogólnego oraz wprost odnosić się do zdefiniowanych problemów.
    • Grupy docelowe: punkt ten dotyczy wyłącznie projektów skierowanych na wsparcie osób i instytucji; należy opisać osoby i instytucje, które zamierzamy objąć wsparciem w ramach projektu oraz uzasadnić wybór konkretnej grupy docelowej spośród wskazanych potencjalnych grup w SzOP PO KL lub dokumentacji konkursowej; należy opisać metodologię/sposób rekrutacji oraz wskazać, iż proces rekrutacji uwzględnia zasadę równych szans, w tym równości płci.
    • Przewidywana liczba osób/instytucji objętych wsparciem EFS w ramach projektu i ich status (tu jest tabelka, która nie daje możliwości właściwego określenia w stosunku do grupy docelowej).
    • Działania: należy opisać poszczególne działania podejmowane w ramach projektu; zdefiniowane działania powinny być tożsame z zadaniami opisanymi w budżecie oraz wskazanymi w harmonogramie realizacji projektu; w przypadku projektów informacyjnych i badawczych należy opisać w skrócie stosowaną metodologię/kanały informacyjne i grupy docelowe kampanii; w przypadku projektów ponadnarodowych należy opisać cel i zasady współpracy. W ramach opisu zadań powinna znaleźć się informacja dotycząca rodzaju i charakteru udzielonego wsparcia ze wskazaniem ilości osób jakie otrzymają dane wsparcie w ramach projektu; w ramach opisywanych zadań należy uwzględnić również zadania związane z informacją i promocją projektu; w przypadku projektów o charakterze badawczym lub informacyjno-promocyjnym, należy opisać stosowaną metodologię badania/opisać kanały informacyjne i sposób dotarcia do grup docelowych kampanii; w przypadku projektów o charakterze badawczym lub informacyjno-promocyjnym, należy opisać stosowaną metodologię badania/opisać kanały informacyjne i sposób dotarcia do grup docelowych kampanii
    • Rezultaty: należy opisać twarde i miękkie rezultaty w odniesieniu do planowanych działań oraz sposób w jaki te rezultaty będą mierzone/badane w trakcie realizacji projektu; należy wykazać w jaki sposób zakładane rezultaty wpłyną na realizację założonego celu/celów projektu; o ile to możliwe należy stosować wskaźniki przyjęte dla danego Priorytetu w załączniku do Wniosku beneficjenta o płatność w części sprawozdawczej
    • Potencjał projektodawcy i zarządzanie projektem: należy opisać, jakie jest doświadczenie projektodawcy (partnerów jeśli występują) przy realizacji projektów o podobnej tematyce/podobnym zakresie - należy opisać projekty zrealizowane w okresie ostatnich trzech lat, których tematyka nawiązuje do rodzaju wsparcia oferowanego w ramach niniejszego projektu, w tym cele projektu i wielkość grupy docelowej, wartość projektu, okres realizacji oraz wskazać czy zostały osiągnięte zakładane rezultaty; należy wskazać, jak wygląda struktura zarządzania projektem, opisać strukturę zarządzania projektem ze szczególnym uwzględnieniem roli partnerów i podwykonawców (jeżeli występują); należy opisać jakie zaplecze techniczne oraz jaka kadra zaangażowane będą w realizację projektu, w szczególności należy opisać kluczowe stanowiska i ich rolę w projekcie; należy wskazać przychody za poprzedni rok obrotowy, projektodawcy oraz partnerów (jeśli występują) /informacja ta nie dotyczy jednostek sektora finansów publicznych/.

        Wszystko to nie może przekroczyć 18 000 znaków (ze spacjami), przy czym jako znak liczony jest także (chyba) koniec akapitu i jeden Bóg wie co jeszcze, bo GWA (Generator Wniosków Aplikacyjnych) zazwyczaj „obcina” co najmniej kilkadziesiąt znaków i nie wiadomo dlaczego. W tym – jak widać powyżej – mnóstwo trzeba zawrzeć informacji obowiązkowych, których pominąć nie można, a które owe znaki zżerają.
        W rezultacie na opis przyczyn i zjawisk niepożądanych oraz tzw. merytoryki i działań projektu zostaje około 10 000 znaków. Dla porównania powiem, że tekst powyższy dotyczący obowiązkowych punktów zawiera 3 820 znaków, zaś cały tekst do tej chwili to ok. 5 000 znaków. Od maja br. dodane zostanie 2 000 znaków (czyli będzie w sumie 20 000), ale w zamian za to dojdzie jeszcze jeden punkt, tzw. gender mainstreaming, czyli „równość płci”, co oznacza konieczność podania i opisania wszystkich danych, działań i rezultatów w podziale na płeć adresatów projektu.
        Poza tym, że opisuje się wszystko, co chce się zrobić, to podaje się wszelkie argumenty, które wskazują na istnienie problemu. Nie wystarczy stwierdzić, że zjawisko istnieje (nawet jeśli jest powszechne, znane i opisane), ale też w jakiś sposób trzeba udowodnić to co się pisze, żeby nie narazić się na zarzut, że „wyssało się je z palca”.
        Poza omówionymi wyżej informacjami wniosek zawiera też planowany budżet projektu, ale nie rzeczowy (np. tyle i tyle papieru, tonerów, długopisów, tyle i tyle na czynsze, elektryczność, wodę), ale zadaniowy czyli ów papier czy toner podzielić trzeba na poszczególne zadania, podobnie jak czynsze, środki czystości, pensje personelu itd. „Gimnastyka” jest z tym artystyczna, wymaga bowiem wręcz ekwilibrystyki, żeby zaplanować ile długopisów, albo – ciekawiej – ile papieru toaletowego zużyją tzw. beneficjenci (uczestnicy) w ramach zajęć warsztatowych, a ile w ramach wykładów, podobnie jest z prądem czy wodą, a także płacami np. sekretarki. Jest tam jeszcze harmonogram w podziale na kwartały projektu, a nie roku, co także daje nieco rozrywki. Ponadto uzasadnienie dla kosztów projektu, szczególnie tzw. crossfinacingu, czyli sprzętu, który zamierza się kupić, a który finansowany jest z innych środków niż konkursowe. Pozostałe uzasadnienie ma dotyczyć kosztów, które odbiegają od „stawek powszechnie przyjętych”, ale konia z rzędem temu, kto określi co jest „powszechnie przyjęte” w Warszawie, a co w miasteczku na wschodnich peryferiach województwa. I oczywiście wszystko to zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, bowiem nie wszystkie wydatki i nie zawsze można pokryć z programów unijnych.
        Pół biedy jeśli projekt jest „mały” i opisuje wąski wycinek (jedno działanie główne). Gorzej z projektami „dużymi”, żeby nie powiedzieć ambitnymi, najczęściej obejmującymi problemy „przekrojowo” albo „systemowo” czyli sięgającymi do źródeł i ich skutków, obejmującymi więc wiele zadań na różnych poziomach, oczywiście ze sobą wzajemnie powiązanych (bo gdyby tak nie było, to nie byłoby systemu). Tu już umarł w butach – za pioruna nie da się ująć wszystkich istotnych aspektów, tnie się więc nawet ważne informacje i w rezultacie sam projekt kuleje, a i ocena jest bardzo utrudniona i wymaga od asesorów wiedzy niemałej.

        Tu istotna jest jeszcze jedna sprawa, o której wspominałam wcześniej, czyli kwalifikacje tzw. asesorów. Pewne wytyczne znajdujemy w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego w sprawie ekspertów powoływanych w celu rzetelnej i bezstronnej oceny projektów realizowanych w ramach programów operacyjnych. Jak widać dotyczy ono nie asesorów, ale wręcz ekspertów(!!!). Asesorów zaś powołują IW, na podstawie rekrutacji według niewiadomych wytycznych, bowiem znaleźć je gdziekolwiek graniczy z niemożliwością (mnie się nie udało mimo potężnych wysiłków, może miałam pecha), zaś w odpowiedzi na pytania w tej sprawie otrzymuje się zawsze mętne i niezbyt pocieszające informacje, z których jedną pozwolę sobie zacytować, bo mnie w ziemię wkopała. Otóż na pytanie, jakie kwalifikacje trzeba mieć, by zostać asesorem, jedna z osób szkolących nas w zasadach aplikowania o środki odpowiedziała ni mniej, ni więcej, tylko: „żadnych”. Zaraz – pozbierał się mój mózg – jak to żadnych? To kto ocenia wnioski? „Nasze koleżanki z instytucji, na przykład doradcy zawodowi, albo psycholog pracy...”. Przestało mnie to dziwić, gdy przeczytałam, kogóż to Minister Rozwoju Regionalnego uważa za eksperta. Otóż jest to osoba, która (cytuję):
    1) posiada wykształcenie wyższe i legitymuje się dyplomem magistra lub inżyniera w dziedzinach objętych programami operacyjnymi;
    2) posiada minimum 3-letnie doświadczenie zawodowe w dziedzinach objętych programami operacyjnymi;
    3) posiada doświadczenie zawodowe z zakresu analizy finansowej i ekonomicznej oraz zasad finansowania projektów ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej;
    4) korzysta w pełni z praw publicznych;
    5) ma pełną zdolność do czynności prawnych;
    6) nie była karana za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe;
    7) złożyła oświadczenie o gotowości do rzetelnej i bezstronnej oceny projektów.

        Pozwólcie proszę, że skupię się na dwóch punktach (2 i 3), jako że pozostałe są powszechnie zrozumiałe. Zanim przejdę jednak do ich omówienia zacytuję jeszcze definicję: ekspert to osoba uznawana za autorytet w jakiejś dziedzinie (Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.). Według Wł. Kopalińskiego (Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych) ekspert to biegły, rzeczoznawca, spec(jalista), zaś ekspertyza, to zbadanie rzeczy albo sprawy przez biegłego dla wydania orzeczenia; orzeczenie biegłego. Porównajmy te definicje z ministerialnym rozporządzeniem.
        Miło ze strony Ministra, że zadbał o to, by doświadczenie owego „autorytetu” liczyło minimum 3 lata w zawodzie zgodnym z Jego wykształceniem. Ciekawe, jakiż to autorytet może nabyć ktoś, kto pracuje 3 lata i to w dodatku „w dziedzinach objętych programami operacyjnymi”, a nie planowaniem, prowadzeniem i rozliczaniem projektów. Nawet gdyby ów „autorytet” pracował w „dziedzinach objętych programami operacyjnymi przez lat sto, to zielone pojęcie (już nie więcej) o prowadzeniu projektów miałby wielkości mikroskopijnej i by je zmierzyć użyć by trzeba mikroskopu elektronowego. Co może o tym wiedzieć np. doradca pracy, czy tez psycholog – nawet najbardziej zdolny(?!) i najlepszy fachowiec w swojej dziedzinie?
        Podobnie „doświadczenie zawodowe z zakresu analizy finansowej i ekonomicznej oraz zasad finansowania projektów ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej” ma się nijak do prowadzenia tychże projektów, jako że znajomość analizy finansowo-ekonomicznej i zasad finansowania (nie mechanizmów, ani ich działania) to ułamkowa wiedza potrzebna do prowadzenia projektów, a w szczególności społecznych.
        Rozumiałabym, że ekspert czy asesor ocenia wycinek projektu obejmujący np. doradztwo zawodowe i wyraża swoje zdanie o metodach. Ale on ma w stosunku do całego projektu: ocenić słuszność doboru grupy docelowej, przeprowadzić analizę działań, sprawdzić czy projektodawca prawidłowo określił szanse i zagrożenia oraz rezultaty, zrobić studium wykonalności projektu i na koniec ocenić, czy zaplanowane nań kwoty są adekwatne do zadań. Jak to się ma do minimum 3-letniego doświadczenia w pracy doradcy zawodowego?

        A zatem dla porównania: podstawową wiedzę i umiejętności, jakie powinien posiadać menedżer prowadzący projekty społeczne (jeśli te projekty ma dobrze zaplanować, poprowadzić i rozliczyć) stanowią:
    • wiedza z zakresu polityki społecznej – od zasad jej prowadzenia, przepisów, norm, statystyki po zjawiska społeczne, ich źródła, skutki indywidualne i ogólnospołeczne;
    • wiedza z zakresu psychologii, pedagogiki i dziedzin pokrewnych oraz umiejętność stosowania tej wiedzy w praktyce (bo przecież działania skierowane są do osób o szczególnych potrzebach);
    • gruntowna wiedza o problematyce, którą zajmują się projekty, np. o uzależnieniach czy niepełnosprawnościach, ich statystyce, źródłach, skutkach indywidualnych i ogólnospołecznych;
    • dodatkowo należy dołożyć tu wiedzę o metodach działania, którymi można osiągnąć rezultaty, bo nie każda metoda do każdego działania jest odpowiednia, nie mówiąc już o tym, że są metody bardziej lub mniej efektywne (np. w szkoleniach czy też pracy z osobami bezdomnymi, uzależnionymi, starszymi itd);
    • nieodzowna jest też wiedza i umiejętności planowania strategicznego, operacyjnego, finansowego, analizy SMART i SWOT, a w tym zasad wdrażania i finansowania zadań w ramach projektów dofinansowywanych z EFS;
    • wiedza o zarządzaniu projektami, w tym zaś całkiem pokaźne działy: zarządzanie finansami, zarządzanie ludźmi, zarządzanie ryzykiem – ważne są to działy ponieważ wszystkie trzy stanowią o jakości przeprowadzonego projektu, a stanowić mogą wręcz o „być albo nie być” projektu, jak np. utrzymanie płynności finansowej; już samą wiedzę z zarządzania finansami porównać można do wiedzy biegłego rewidenta księgowego, jeśli chodzi o zakres przepisów i wytycznych;
    • wiedza z zakresu monitoringu przedsięwzięć projektowych; w tym np. wiedza dot. kontroli szkoleń (tzw. hospitacji) czy przepisów sanitarnych (np. w kontroli placówek opiekuńczych);
    • wiedza z zakresu ewaluacji projektów, czyli metod badawczych, interpretacji danych
    • potrzebna jest też wiedza z zakresu rozliczania projektów, czyli tzw. kwalifikowalności kosztów oraz sposobów, terminów i zasad rozliczania się z zadań;
    • wiedza i umiejętności praktyczne z zakresu prawa unijnego, krajowego dot. finansów publicznych, pomocy de minimis, przedsiębiorczości (zwłaszcza MSP), pomocy społecznej, zamówień publicznych, prawa cywilnego, prawa pracy, ubezpieczeń społecznych (i nie chodzi tu o księgowość, ale o adresatów projektów),
    • do tego należałoby dołożyć znajomość podstawowych zasad księgowości, dobrą znajomość technik biurowych, biegłą znajomość obsługi komputera i zdolność do szybkiego uczenia się (komputerowe programy i aplikacje oraz przepisy zmieniają się w takim tempie, że bez tego ani rusz); bardzo przydatna jest wiedza nt. sprawozdawczości, mechanizmów i zasad działania administracji publicznej (państwowej i samorządowej), a do tego nierzadko przydaje się znajomość marketingu, a także języka polskiego i wyrazów obcych (np. przy tłumaczeniu urzędnikom, jaka jest różnica między konserwacją, a remontem).
        Nie będę już wspominać takich, jak umiejętność negocjacji (nie tylko dlatego, że czasem sam projekt negocjuje się z IW), rozwiązywania konfliktów, asertywności, czy niezwykle wysokiego progu odporności na stres.
        A do tego dodać należy wiedzę o możliwościach finansowania danych przedsięwzięć – skąd wziąć, ile, w jaki sposób oraz z zakresu dywersyfikacji zarówno źródeł, jak i oferowanych usług.
        Przesada – powiecie? Nie, to tylko zdrowy rozsądek. Skoro bowiem przy podpisaniu umowy o dofinansowanie, reprezentacja zarządu podpisuje swoimi nazwiskami (czytelnie) deklarację wekslową in blanco na pełną kwotę projektu lub na największą roczną kwotę dofinansowania (są to kwoty rzędu od 500 tysięcy do kilku milionów nawet), a zarząd – zgodnie z przepisami – odpowiada solidarnie za zobowiązania organizacji, która z kolei, jak stowarzyszenie (zgodnie z prawem), „utrzymuje się z pracy społecznej swoich członków” lub fundacja ma parę tysięcy funduszu założycielskiego, to niewiedza w którymkolwiek zakresie, wymienionym powyżej, może naprawdę słono kosztować i to jeszcze prawnuki (kto wie, czy nie dalej), tym bardziej, że bywa, iż zarząd takich podpisanych weksli ma kilka.
        Menedżer musi więc znać wymienione dziedziny w takim zakresie, by je przynajmniej dokładnie skontrolować, a wiele z nich poprowadzić samodzielnie, bo pierwsze koszty, które kwestionują asesorzy to zawsze: wielkość zatrudnienia i stawki płac (np. jeśli koordynator całego projektu zarabia ok. 1000 zł „na rękę” to jeszcze uchodzi, ale więcej, to już jest „niegospodarność”, a stawka jest przesadzona). Warto przy tym wiedzieć, że nie szkoli się ludzi do pracy w projektach europejskich, a jeśli już gdziekolwiek się uczy to wiedza ta (jak powiedział pewien młody człowiek po studiach podyplomowych z zakresu projektów europejskich) „ma się nijak do tego, co dzieje się naprawdę w tym Sajgonie”. Ci, którzy skończyli SGH w zakresie zarządzania projektami to garstka, a przy tym studia są na tyle drogie, że pracować żaden z nich w pozarządówce nie będzie, za stawki oferowane w projektach. Nie po to kończyli tak trudne studia, żeby „udawać, że zarabiają”. Ludzi uczy się więc nierzadko od początku, sami też uczyć się muszą, a kto ma ich szkolić, kontrolować i motywować, przy „śmiesznych” płacach w dodatku (700 zł. dla sekretarki to „standard”).

        I teraz – już przez proste porównanie – widać w czym tkwi problem w ocenie projektów.
        Gdy spojrzy się na to, co trzeba opisać we wniosku, to na pierwszy rzut oka wydaje się to proste. Ale w praktyce wymaga właśnie znajomości tego wszystkiego, o czym pisałam, bo napisać prawidłowy projekt można tylko jeśli się wie co się robi, ze względu choćby na szczupłość opisu i po to by wiedzieć, czego nie wyciąć. Jednak przede wszystkim dlatego, że wniosek „niechcący” (przez przypadek lub przez pomyłkę) może zostać zatwierdzony do realizacji. A prawdziwe schody i prawdziwy Sajgon zaczyna się, gdy wniosek finansowanie dostatnie, bo najdrobniejszy błąd w planowaniu wyłazi i bywa powodem naprawdę poważnych problemów, a wszystko, co zostało napisane, jest rozliczane dosłownie, trzeba więc jeszcze uważać, co i jak się pisze. Działalność projektowa nie bez powodu w końcu jest uważana przez (prawdziwe) autorytety w tej dziedzinie za działalność najwyższego ryzyka!

        W porównaniu więc z zakresem wiedzy „zwykłego” menedżera NGO’s, ów rozporządzeniowy „ekspert” wygląda jak mrówka na wprost Goliata, a „najśmieszniejsze” w tym wszystkim jest to, że większość menedżerów w organizacjach realizujących duże projekty, naprawdę całą tę powyższą wiedzę ma. (Nie wspominajmy tu już o urzędnikach, którzy projekty rozliczają, bo to wyjątkowo denerwujący temat, może zmierzę się z nim innym razem – wracajmy do tematu).

        Skoro więc ekspert wiedzę ma posiadać, jak powyżej widać, to nie należy za bardzo wnikać w to, czym musi się legitymować asesor, bo jak się za bardzo wnika, to można wsiąknąć. (Zakres wiedzy niektórych asesorów jest naprawdę imponujący, sądząc po zakresie tego, co zdolni są ocenić, bo innych informacji brak, czyli zawodu, albo doświadczenia, czy choćby wieku lub regionu, z którego pochodzą – http://mazowia.eu/data/newsFiles/asesorzy_16.04.xls.pdf – powiedzieć za to by się chciało, że „jeśli coś jest do wszystkiego, to znaczy, że jest do niczego”.).
        Pozostałymi członkami Komisji Oceny Projektów oraz jej kierownikami są urzędnicy Instytucji Wdrażającej, o poziomie wiedzy w najlepszym wypadku porównywalnym z asesorami.

        To wszystko pokazuje dlaczego umieszczać trzeba we wniosku idiotyzmy w postaci szczegółowego opisu ewaluacji, bo przecież asesor wiedzieć tego nie musi, a jak nie wie, to się martwi czy aby na pewno jest to prawidłowe, a jak się martwi, to nie puści projektu do dofinansowania, bo gdy ich ewaluacja z kolei „wyłapie”, że to był jego błąd, to może za to odpowiadać. Skoro więc czuje się niepewny, to „na wszelki wypadek” znajdzie dziurę w całym i już po projekcie. Z resztą nie ma projektów idealnych, a że przy tym nie ma żadnych standardów oceny projektów, a jedynie ogólne wytyczne, to „przyczepić się” do czegoś można zawsze, wyolbrzymiając drobne pomyłki, uchybienia czy niedopatrzenie.

        Jednak nie martwmy się, bo od „wyroku” asesora w obecnym okresie programowania nareszcie można się odwołać (w poprzednich okresach asesor to był „car i Bóg” ze słowem ostatecznym). Radość jest jednak przedwczesna, bo odwołujemy się do urzędu i Komisji, która wniosek odrzuciła, co bezstronność ponownej oceny stawia pod olbrzymim znakiem zapytania. Ale jeśli to odwołanie będzie nieskuteczne, to po raz drugi można odwołać się do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Jednak urzędnicy ministerstwa, których zadaniem jest rozpatrywanie odwołań, dysponują podobną wiedzą, jak asesorzy, czego dowody mam na piśmie.
        Opisywać trzeba więc dokładnie – na przykład – wspomniane sposoby monitoringu i ewaluacji, bo nie wystarczy powołać się na istniejące, w dodatku zalecane i popularyzowane zarówno przez Komisję Europejską, jak i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zasady, zebrane w konkretny system zarządzania projektami europejskimi (i nie wystarczy to zarówno w ocenie asesorów, jak i „ekspertów” Ministerstwa Rozwoju Regionalnego) – bo „nie ma rzeczy oczywistych”. (Proponuję więc zaczynać opis projektu od słów: „Na początku był chaos...”).
        Tak czy inaczej odwoławcza „zabawa” trwa, czas leci, konkurs się kończy, w rezultacie więc projekt i tak dofinansowania nie dostanie, bo IW pozostawia jedynie 5% środków na odwołania, co czasem nie pokrywa kosztów jednego projektu (łatwo wyliczyć 5% z 12 czy nawet 30 milionów przeznaczonych na cały region), a tym bardziej kilku, jeśli procedurę odwoławczą pozytywnie przejdą. Poza tym skoro już raz ktoś znalazł ową „dziurę w całym”, to małe są szanse na udowodnienie, że nie jest się wielbłądem, tym bardziej, że dyskusja wszelka przywodzi na myśl „Paragraf 22”.

        Dodać tu muszę, że opisuję to wszystko z perspektywy regionu mazowieckiego, który jako centralny powinien być najlepszy, a znajduje się, ze swoim 0,06% wynikiem, na przedostatnim miejscu w Polsce w wykorzystaniu Funduszy Europejskich (najlepsza jest Wielkopolska).
        Oznacza to, w moim przekonaniu, że najważniejszy we wszystkim jest po prostu zdrowy rozsądek. A tego najwyraźniej w centrum brakuje najbardziej, co także i w polityce widać. (To tak, jakby kolano było mądrzejsze od głowy.)

        Ale wszystkie nasze problemy, nie tylko te z wnioskowaniem o fundusze, zaczynają się dużo wcześniej.

        O tym jednak w następnych wpisach, żeby się nam w głowach nie zmąciło już całkiem.
        Obiecuję, że spróbuję w tym szaleństwie zachować, mimo wszystko, jakąś metodę ;D

        Tymczasem pozdrawiam i do zobaczenia.

EFS – sposób na działanie w NGO’s – część I

        W poprzednich wpisach była mowa o sposobach na sfinansowanie działań organizacji pozarządowych. Zachęcam do ich lektury, bo bez tego trudno może być zrozumieć problemy związane z dofinansowaniem działalności NGO’s z Funduszy Europejskich. Tak czy inaczej, pozyskiwanie funduszy z tego źródła może być sposobem na sfinansowanie działań socjalnych, jeśli naprawdę chce się to zrobić, czyli jeśli jest się zdeterminowanym i nastawionym na zrobienie czegoś sensownego, bo to, co sensowne zazwyczaj kosztuje, a w tym przypadku całkiem niemało jest „kosztów” i „atrakcji” dodatkowych. Zacznijmy jednak ab ovo.

       Problematyka wdrażania samych projektów dofinansowywanych w ten sposób, to temat rzeka, dziś więc zajmę się zasadami, i tylko częściowo praktyką wynikającą z tych zasad. Mówić też będę o obecnych zasadach, bo historii już nie zmienimy i nie ma co się na nią oglądać, choć władze naprawdę powinny wrócić do tzw. „dobrych praktyk” i uwzględnić doświadczenia wypracowane już przez lata wdrażania Funduszy w Polsce, zamiast wyważać – nierzadko łomem – otwarte już wcześniej drzwi.

       Po pierwsze więc fundusze europejskie mają pomagać w sferach, które Unia Europejska – to znaczy ludzie, których „wysyłają” do Brukseli obywatele państw członkowskich – uznała za priorytetowe i wymagające wsparcia. Istnieje więc kilka Europejskich Funduszy Strukturalnych, m.in.:
   • Europejski Fundusz Społeczny,
   • Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej,
   • Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego,
   • Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa.
(więcej informacji: http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/Strony/glowna.aspx)

       Realizuje się ponadto tzw. Inicjatywy Wspólnotowe, czyli programy pomocy bezzwrotnej dla określonych środowisk i grup społecznych, jak: Equal (przeciw dyskryminacji), Interreg III (współpraca transgraniczna), Urban (dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców), Leader+ (rozwój terenów wiejskich).

       W ramach Funduszy, w poszczególnych okresach programowania (obecnie 2007-2013), realizowane są Sektorowe Programy Operacyjne, np. PO KL – Program Operacyjny Kapitał Ludzki, czy ZPORR – Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego itp. Skupię się głównie na Funduszach Społecznych i PO KL, bowiem ten odcinek – z racji ukierunkowania naszej organizacji – znam najlepiej i niejeden bój już przez lata stoczyłam (np. w ramach SPO RZL – Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich, poprzednika PO KL w latach 2004-2006). W ramach samych programów operacyjnych funkcjonują tzw. Priorytety (w PO KL jest ich 10). Każdy z nich skierowany jest na inną dziedzinę. W PO KL Priorytety dzieli się z kolei na dwie grupy. Pierwsza grupa to priorytety tzw. centralne (I. Zatrudnienie i integracja społeczna, II. Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących, III. Wysoka jakość systemu oświaty, IV. Szkolnictwo wyższe i nauka, V. Dobre rządzenie) – tu składane są projekty ogólnopolskie. Druga grupa to priorytety regionalne (VI. Rynek pracy otwarty dla wszystkich, VII. Promocja integracji społecznej, VIII. Regionalne kadry gospodarki, IX. Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach), gdzie zaspokajane mają być potrzeby w poszczególnych regionach, czyli (w Polsce) w województwach. Priorytet X to Pomoc Techniczna, stanowiąca nieco odrębne od pozostałych zagadnienie.
        Tak więc organizacja, która chce zrealizować zadania zgodne z problematyką ujętą w Programach może pokusić się o fundusze na swoje przedsięwzięcia. Prześledźmy więc, jak to się odbywa.

       Wdrażanie funduszy odbywa się na zasadzie konkursów, w których Instytucjami Zarządzającymi (IZ) są najczęściej właściwe dla danego funduszu ministerstwa lub inne instytucje państwowe, w których z kolei najczęściej powoływane są specjalne departamenty np. w przypadku PO KL jest to Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Samymi funduszami (pieniędzmi) zarządza Ministerstwo Finansów.
       Potem są Instytucje Pośredniczące, którą jest np. Departament Strategii i Rozwoju Regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego.
       Następne w „kolejności dziobania” są Instytucje Wdrażające (IW, obecnie nazywane też Instytucjami Pośredniczącymi II stopnia), czyli przykładowo: Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych (IW dla Mazowsza), Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (nazwa sama się tłumaczy), czy Fundacja „Fundusz Współpracy” (niejako „agenda” MPiPS) i wiele innych.
       Instytucje te są organizatorami wspomnianych już wyżej konkursów, które powinny być ogłaszane według poczynionych przez te instytucje planów, uzgodnionych z IZ. W praktyce plany te ciągle są zmieniane, na tyle często, że trudno jest czasem za tym nadążyć, zwłaszcza, że w najszybszym i niestety jedynym nośniku informacji na ten temat czyli w Internecie, bałagan na stronach IW, IP i IZ osiąga chwilami szczyty.
       Warunki konkursu określa IW, zgodnie z przepisami, wytycznymi i uzgodnieniami z Unią, polskim prawem – głównie ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Narodową Strategią Rozwoju, Narodowymi Strategicznymi Ramami Odniesienia i uzgodnieniami z IZ.

       W odpowiedzi na ogłoszony konkurs organizacje pozarządowe, instytucje rynku pracy, firmy prywatne, samorządy – wszyscy poza pojedynczymi obywatelami – mogą składać wnioski o dofinansowanie projektów (uprawnionych określają warunki konkursu).
       Od ogłoszenia konkursu do jego zamknięcia jest najczęściej bardzo mało czasu, co powoduje, że nad wnioskami zwykle pracuje się „w biegu”, bo nie sposób wcześniej przewidzieć wszystkich wytycznych, które będą dotyczyły danego konkursu.
       Wnioski o dofinansowanie są oceniane przez Komisje Oceny Projektów powoływane w IW. W trakcie oceny przyznawana jest punktacja, według której z kolei tworzy się listy rankingowe, gdzie projekty, które uzyskały największą liczbę punktów znajdują się oczywiście na szczycie, zaś im mniej punktów, tym niższe miejsce.

       Wniosek o dofinansowanie wypełniany jest w tzw. Generatorze Wniosków Aplikacyjnych (GWA), aplikacji elektronicznej (która żyje „własnym życiem”), a która teoretycznie ma m.in. sprawdzać, czy wniosek nie zawiera błędów. W praktyce sprawdza ona tylko, czy dokonano wszystkich wpisów, jeśli natomiast sam wpis jest błędny (np. jakaś niezgodność między zasadniczymi częściami budżetu), to tego nie sygnalizuje. Zawiera ponadto sporo pułapek, które sprawdza się metodą prób i błędów, czyli najmniej efektywną, spośród metod uczenia się, przy czym może to kosztować organizację odrzucenie wniosku.
        GWA nadaje też wnioskowi unikalny numer tzw. „sumę kontrolną”, która zmienia się przy każdej najmniejszej zmianie we wniosku – wystarczy więc wstawić gdziekolwiek spację (nawet niechcący przy sprawdzaniu wniosku), żeby zmieniła się „suma kontrolna” (co może być później przyczyną odrzucenia wniosku).

        Wniosek składa się w wersji papierowej i elektronicznej w zamkniętej oraz oznakowanej według bardzo ścisłych wytycznych kopercie (trzeba uważać dosłownie na każdą kropkę!).
        Złożony wniosek przechodzi w pierwszej kolejności tzw. kwalifikację formalną, czyli sprawdza się: czy projektodawca jest uprawniony do złożenia wniosku, czy koperta, wniosek, segregator (tak, tego się też wymaga) płyta (lub dyskietka, ale ta jest ryzykowna, bo lubi się „nie otwierać”) zostały „odpowiednio” oznakowane, czy wniosek został napisany w języku polskim (i nie o jakość tu chodzi) i przy pomocy odpowiednich narzędzi (GWA), czy można odczytać wniosek w wersji elektronicznej, czy wersja papierowa zgadza się z wersją elektroniczną („suma kontrolna”), czy kopia (też się składa w wersji papierowej) jest tożsama z oryginałem, czy złożono wszystkie konieczne podpisy i pieczęcie (w najmniej spodziewanych miejscach), czy załączono wszystkie wymagane dokumenty. Formalności te są tak daleko posunięte, że bardzo wiele wniosków jest odrzucanych na tym etapie. Od „teraz” wprowadzona ma być zasada, że będzie można usunąć niektóre błędy formalne, ale nie jest do końca jasne, które błędy (nie zawsze są one błędami w normalnym rozumieniu) i jak to się odbije na procedurze aplikowania o środki.

       Jeśli wniosek przebrnie przez procedurę formalną przechodzi do oceny merytorycznej. Oceny tej dokonują członkowie KOP (por. wyżej) tzw. asesorzy, wybierani losowo spośród osób wcześniej zakwalifikowanych w ramach rekrutacji. Każdy wniosek oceniany jest przez dwie osoby, a w razie znacznych rozbieżności w ocenie powoływany jest tzw. ekspert. Asesorzy „pochodzą” z różnych części danego regionu, może się więc zdarzyć, i zdarza się często, że wniosek pisany w Warszawie i dla Warszawy oceniany jest przez asesora z Pcimia Dolnego (nikogo nie obrażając!!!), który o warunkach panujących w Warszawie, a już tym bardziej o kosztach i cenach najbledszego pojęcia nie ma, i czy chce, czy nie chce, oceny dokonuje na podstawie własnego doświadczenia, trudno się więc dziwić, że warszawskie ceny wydają mu się zawyżone, a zorientowanie się w nich wcale nie jest takie łatwe. Z resztą może się zdarzyć sytuacja odwrotna, też niezbyt korzystna dla wnioskodawców, ale o tyle lżejsza, że każdemu asesorowi z Warszawy przyzwyczajonemu do „naszych” cen stawki co najwyżej mogą wydawać się zaniżone, co bywa przyczyną problemów z realizacją projektów (a więc i wątpliwości na etapie oceny), ale w ocenie gra mniejszą rolę, bo nie ma tu – poważnego w końcu – zarzutu „niegospodarności” w finansach publicznych. Do asesorów jeszcze wrócę, bo to ciekawostka przyrodnicza jest od samego początku. Teraz wróćmy do procedur.

       Do finansowania kwalifikowane są projekty w kolejności od najwyżej punktowanego do tego, na który wystarczy zaplanowanych środków (informacja o wysokości przeznaczonych – zwykle niezbyt dużych, przynajmniej na razie – środków zamieszczana jest w ogłoszeniu konkursowym). Maksymalna liczba punktów jakie można obecne uzyskać wynosi 100 lub 120 (w partnerstwie ponadnarodowym lub przy tzw. innowacyjności), zaś dyskwalifikuje się projekty, które uzyskały poniżej 60 punktów lub w zakresie punktacji dotyczącej finansowania przedsięwzięcia uzyskały poniżej 50% maksymalnej punktacji. Tak więc wniosek może uzyskać 95 punktów i finansowania nie otrzymać, jeśli „przed nim” uplasowały się projekty, które otrzymały powyżej 95 pkt. i na ów 95-punktowy nie wystarczy pieniążków.

       O tym co i jak trzeba zrobić, żeby napisać i złożyć projekt – następnym razem.

Pozdrawiam miłe Czytelniczki i Czytelników.
Do zobaczenia przy rozgryzaniu "zagadek" tego świata :D

NGO’s - teoria i praktyka, czyli prawo sobie, a życie sobie

       Jak pisałam w poprzednim wpisie organizacje pożytku publicznego (OPP) mogą korzystać z przywilejów nadanych im ustawą.
       Krótko przypomnę, że są to zwolnienia z niektórych podatków i opłat skarbowych/sądowych (realizowane w praktyce) i teoretycznie: nabywanie na szczególnych warunkach praw do nieruchomości Skarbu Państwa i samorządów. Ponadto organizacja może korzystać z pracy osób skierowanych do służby zastępczej i wolontariuszy.
       Może ona także prowadzić działalność gospodarczą w odpowiednim „rozmiarze ” , działalność odpłatną pożytku publicznego i korzystać z 1% odpisów podatkowych obywateli.
       Również teoretycznie zmiany w prawie dotyczącym kwestii społecznych powinny być konsultowane z OPP.

       I to wszystko teoretycznie, bowiem w praktyce konsultacje społeczne polegają na tym, że publikuje się coś w głębokich zakamarkach strony internetowej ministerstwa lub innego urzędu i daje się jakiś krótki termin na wysłanie uwag. Z reguły więc owe konsultacje nie przynoszą zmian lub przynoszą nieznaczne.

       Droga do państwowej telewizji tak wyboista jest, że rzadko komu udaje się przez nią przebrnąć, chyba, że może zapłacić milionowe koszty reklamy - od czasu do czasu udaje się „przepchnąć” jakąś krótką wzmiankę o specjalnych imprezach (post factum z resztą), więc o informacji, że podejmuje się jakieś działanie „dla dobra i na rzecz”, tak by umożliwić osobom potrzebującym pomocy udział w tych przedsięwzięciach mowy nie ma. Jak to wygląda w praktyce może każdy z nas ocenić, bo wszyscy widzimy, jak wiele takich informacji się pojawia.
       Pozostała telewizja i prasa - prywatna - zainteresowana jest zyskiem, zaś działania społeczne prowadzi przez własne fundacje, mające w efekcie szeroki dostęp do medialnej reklamy. Sprawiedliwość oddać trzeba niektórym gazetom prywatnym, że chociaż zniżki na ogłoszenia płatne dają, choć to rzadka praktyka. Małe lokalne gazety czasem coś zamieszczą, i dzięki Bogu i redaktorom choć za to, bo każda pomoc w naszej działalności jest bardzo ważna, ale zwykle są to małe notatki, bo to informacja "nie medialna" jest przecież (nikt nikogo nie zabił, nie oszukał, więc o czym tu gadać?).

       O gruntach nie ma co nawet wspominać, bo chociaż ustawa obowiązuje od 2004 r. żadna jeszcze organizacja darowizny w postaci jakiejś nieruchomości nie otrzymała, a przynajmniej nic o tym powszechnie nie jest wiadome. Służby zastępczej nie ma, bo już mamy armię zawodową. Przepis więc jest już od jakiegoś czasu martwy.

       Również teoretycznie, organizacje finansować mogą swoje działania z tzw. 1%, tzn. odpisu od podatku, który każdy obywatel i tak by zapłacił, ale może przeznaczyć go dla konkretnej organizacji. W ten sposób państwo umyło ręce od wspierania finansowego organizacji społecznych - w końcu to procent od podatku, którego nie dostanie Skarb Państwa. A że jeden? No cóż, państwo biedne jest, dziura budżetowa zieje i straszy, a fundusze europejskie są i zlecanie zadań przez samorządy. Eldorado jednym słowem.

       Wróćmy jednak ze sfery marzeń do życia. W praktyce 1% wpływa na konta tych, których stać na medialne akcje, reszta „szaraczków” może liczyć na drobne sumy osób zaprzyjaźnionych z organizacją albo innych „krewnych i znajomych królika”.

       Byłabym niesprawiedliwa i niewdzięczna wobec tych, którzy ów 1% wpłacają, gdybym powiedziała, że te pieniądze są bezużyteczne. Sama wpłacam go regularnie, choć bywa, że przy moich zarobkach to 2 albo 3 złote. Jednak 10 takich wpłat i już się uzbierało 20 lub 30 złotych - dwie paczki dla dzieci na święta są.
       Wpłaty te są więc bardzo ważne, bowiem pomagają organizacji sfinansować pojedyncze potrzeby podopiecznych, a przecież problemy społeczne powstają z takich właśnie jednostkowych potrzeb.
       Dlatego tak ważna jest świadomość całej społeczności, że ów 1% może uratować komuś życie, albo pomóc w sytuacjach, w których każdy z nas byłby bezsilny.
        A im organizacja mniejsza, tym bardziej wartościowa jest każda wpłata, bo serce naprawdę się kraje, gdy człowiek rozkłada ręce i mówi zapłakanej matce, że nie możemy pomóc jej dziecku, bo zabrakło kasy. A jak wybrać, komu ta pomoc jest bardziej potrzebna, dokonać wyboru między jednym nieszczęściem, a drugim?
       Jednak z natury rzeczy z tych wpłat przedsięwzięć społecznych nie da się sfinansować, bo trudno tu mówić o działalności systematycznej, a tym bardziej planowej, dla której w końcu organizacja powstała, starała się o osobowość prawną i status organizacji pożytku publicznego.

       Jak więc finansować swoje działanie?

       Na przykład przez odpłatną działalność pożytku publicznego. Wiele organizacji taką działalność prowadzi, jednak główna trudność polega na tym, że tylko niektóre przedsięwzięcia można w ten sposób prowadzić, bo osoby potrzebujące wsparcia nie mają z czego płacić nawet drobnych kosztów. Tak więc taką działalność prowadzą najczęściej te organizacje, które prowadzą tzw. WTZ-ty (Warsztaty Terapii Zajęciowej) lub podobne działania, w których powstaje jakiś produkt, który można sprzedać, tym którzy będą chcieli i mogli go kupić. Można też prowadzić taki rodzaj działalności szkoleniowej. Jest to jednak działalność – krótko mówiąc – „po kosztach własnych”, czyli bez jakiegokolwiek zysku, który można by przeznaczyć na inne cele i dla innych podopiecznych.

       Organizacja może prowadzić działalność gospodarczą. Określenie ustawowe mówi, iż działalność taka może być prowadzona „w rozmiarach służących realizacji celów statutowych”. Ponadto organizacja, która taką działalność chce prowadzić musi być wpisana do rejestru przedsiębiorców w KRS, za co płaci, jak każdy inny przedsiębiorca (za wyjątkiem oczywiście działalności gospodarczej osób fizycznych). Kosztuje to niemało, ale powiedzmy sobie, że jest to koszt jednorazowy i jakoś można uzbierać środki. Jednorazowy koszt jest oczywiście za jednorazowy wpis, ale gdy są jakiekolwiek zmiany (np. zarządu), koszty pokrywa się za każdym razem.
       Rozmiar kwestią subiektywną jest. Ów rozmiar ograniczony jest najczęściej możliwościami organizacji, dlatego większość organizacji, która ma wpis do rejestru przedsiębiorców działalności mimo to w rzeczywistości nie prowadzi. Poza tym, że działalność taka musi być księgowo wyraźnie wyodrębniona od działalności opp, to podatki, wpisy, opłaty wszystkie organizacja ponosi w pełni. Ktoś przy tym kierować tym wszystkim musi. Tak więc koszty rosną, ale i obowiązki też.
       Należałoby więc zatrudnić ludzi, którzy działalność tę poprowadzą od początku do końca, bo nikomu, kto prowadzi organizację nie starczy doby na połączenie działań społecznych i gospodarczych (i tak z trudem tej doby wystarcza). Nie dość więc, że ryzyko już z natury rzeczy jest niemałe, to jeszcze rośnie ono, bo przecież trudno znaleźć taką osobę, o której wiadomo, że działalność taką poprowadzi z powodzeniem, czyli fachowca - oni najczęściej wolą pracować na własny rachunek. A przy tym ryzyko ponosi zarząd, jak za wszelkie działania podejmowane przez organizację. Suma ryzyka zaczyna więc być tak duża, że nikt przy zdrowych zmysłach tego się nie podejmie.

       No i finansować można by działalność ze składek, darowizn, spadków, dobroczynności publicznej. Składki, to obciążenie, które nakładają dobrowolnie na siebie członkowie stowarzyszeń (w fundacjach tego nie ma). Jeśli stowarzyszenie zrzesza osoby o szczególnych potrzebach (np. niepełnosprawne, bezrobotne, itp.), to składki są zazwyczaj symboliczne a i tak bywają za duże. Inni też mogą płacić je w ograniczeniu, nawet przy bardzo dobrej woli.
       Darowizny zdarzają się głównie od osób prywatnych i zazwyczaj na konkretną potrzebę pojedynczej osoby (operację, wózek inwalidzki, itp.), rzadko zaś po prostu na działalność organizacji. Biznes o darowiznach nawet nie myśli, bo od każdej podarowanej złotówki (nawet w przedmiotach lub usługach) zapłacić musi VAT.
       Dobroczynność publiczna to zbiórki publiczne, do których poza pozwoleniami na taką zbiórkę udzielanymi przez administrację samorządową potrzeba armii wolontariuszy, bo zapłacić przecież za pracę w takim przedsięwzięciu się nie da.
       Tak więc nawet jeśli organizacja dofinansowuje swoje działania w takich formach, to i tu trudno mówić o działalności systematycznej.

       O dalszym meandrach tego zjazdu z góry lodowej ;) – między innymi o zlecaniu zadań przez administrację publiczną – następnym razem, bo co za dużo to nie zdrowo.

       A skąd tacy szaleńcy się biorą, którzy na tej wąskiej belce balansują? Ja tego nie wiem, patrząc po sobie myślę, że chyba stąd, skąd wszyscy inni, ale w organizacjach ogólnie obowiązuje pogląd, że "normalność" jest w końcu rzeczą względną, umysłowa też ;D. A poza tym satysfakcji czerpanej z takiej pracy nie umiemy niczym zastąpić, a to wiele wyjaśnia :)


       Pozdrawiam i zapraszam.

NGO lub organizacja pozarządowa, czyli czym to jeść?

        Znajomi, którzy wiedzą, że prowadzę organizację i widzą, ile czasu temu poświęcam, pytają mnie czasem zdziwieni: słuchaj, a co ty właściwie robisz?! Zdziwieni są przede wszystkim dlatego, że powszechnie stowarzyszenie nie kojarzy się z ciężką, codzienną, bardzo odpowiedzialną i wymagającą wysokich kwalifikacji pracą, a raczej z towarzystwem (czasem niemal "wzajemnej adoracji"), działaniem wolontarystycznym i tzw. społecznikowstwem.
        I wtedy okazuje się, że tego co robię w krótkich słowach przekazać się nie da, bowiem żeby to zrozumieć, trzeba wiedzieć na jakich zasadach działamy, a te ogólnie słabo są znane.
        Jeśli więc kogoś to interesuje, postaram się przybliżyć temat.

        Otóż, organizacja pozarządowa to takie śmieszne „przedsięwzięcie prywatne”, które tak jak firma prywatna świadczy określone usługi, ale z założenia nie prowadzi do osiągania zysków. Bo też jak generować zyski na nieszczęściu, chorobie, biedzie, bezdomności czy dyskryminacji?
        Owszem są tacy „artyści”, którzy i z tego potrafią wyciągnąć niezłe dochody, ale oni kierują swoje działania do tych, którzy pieniądze mimo wszystko mają, skrzętnie pomijając tych, którzy zdobyć ich nie mogą, bo jest już tak źle, że kółko się zamyka: dlaczegoś chłopcze biedny? - boś głupi, a dlaczegoś głupi? - boś biedny.
        Oczywiście nie jest tak, że ci którym jest trudno są głupi, ale z pewnością nierzadko brak im możliwości, które daje pieniądz (przyzwoity, a nie grosz łaskawy). Brak im więc często odpowiedniego wykształcenia, umiejętności, wiedzy za które płacić trzeba niemało. Startują z biedy i klepią biedę, bo sami nie przeskoczą wysokich progów szkół i uczelni. Inni popadają w biedę na głodowych rentach, bo rzadko pracują, nie mogąc pokonać stereotypów dotyczących niepełnosprawności jako rzekomej przyczyny nieefektywności w pracy. W rezultacie tracą kontakt z rynkiem pracy i przestają w krótkim czasie nadążać za wymaganiami pracodawców, bo świat idzie do przodu w tempie zbyt dużym dla kogoś, kto stoi w miejscu – często nie z własnego wyboru, ale z przymusu. Dla nich właśnie działają organizacje pozarządowe.
        To jednak nie jedyny ich rodzaj, wśród nich bowiem są i takie, jak stowarzyszenia hodowców kaktusów, albo towarzystwo miłośników znaczków pocztowych. I choć to także są organizacje pozarządowe i nikt nie neguje ich wartości, również społecznej, to zakres ich działania jest znacznie odmienny od tych, które działają na gruncie socjalnym, popularnie i nie bez przyczyny nazywanym - pomocowym. NGO to skrót od nazwy organizacji pozarządowych w języku angielskim (non governmental organizations). Pozarządowa zaś dlatego, że podobnie jak firma prywatna, prowadzi swoją działalność niezależnie od rządu, nawet jeśli działa w sferze pomocy społecznej. I tu podobieństwa do firmy prywatnej się kończą.

        Każda organizacja działa w oparciu o statut, mówiący o zakresie, celach i sposobie jej działania. Statut – rzecz oczywista – nie może być sprzeczny z prawem i przed wpisaniem organizacji do specjalnego rejestru rejonowego sądu gospodarczego (Krajowy Rejestr Sądowy) jest badany, przesyłany do badania przez organ kontrolny (o tych organach poniżej) i po ewentualnych poprawkach zatwierdzany przez sąd. Wpisu do rejestru nie wymagają tzw. stowarzyszenia zwykłe. Nie nabywają one jednak w ten sposób osobowości prawnej, ani żadnych możliwości czy przywilejów, jakimi dysponuje organizacja zarejestrowana, czyli „osoba prawna”.

        Statut organizacji – zgodnie z ustawą – obowiązkowo zabrania:
    - „udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji, w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób”, z którymi pracownicy (krótko mówiąc, bo w ustawie jest długo) pozostają w stosunkach rodzinnych, nawet tych dalszych,
    - „przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach",
    - "wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich chyba, że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji",
    - "zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich".
        Jakiegokolwiek więc zysku ani majątku przekazać swoim członkom organizacja nie może. Może działać na rzecz swoich członków, ale tylko w zakresie określonym statutem.

        Najważniejszym organem organizacji jest walne zgromadzenie fundatariuszy lub walne zgromadzenie członków stowarzyszenia. To taka władza „ustawodawcza” na miarę organizacji. Władzę wykonawczą stanowi zarząd, zwykle organ kolegialny (liczący co najmniej 3 członków). Za wszelkie działania organizacji ponosi więc odpowiedzialność jej zarząd. Organizacje mają też obowiązek mieć kolegialny organ kontrolny w postaci rady nadzorczej (fundacje) lub komisji rewizyjnej (stowarzyszenia). Członkowie tego organu „nie mogą być członkami organu zarządzającego ani pozostawać z nimi w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia”, nie mogą być też karani „za przestępstwo z winy umyślnej”.

        Wśród organizacji pozarządowych, zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, niektóre uzyskują status organizacji pożytku publicznego – to te działające dla dobra społecznego i/lub pomocy społecznej. W praktyce, aby organizacja uzyskała status pożytku publicznego, musi ona być wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, zaś uzyskuje status OPP nie z chwilą jej zarejestrowania, ale dopiero po wpisaniu do tego Rejestru informacji o spełnieniu wymagań określonych ustawą. Wymagania te obejmują statutowy wpis o działaniu „dla dobra i na rzecz”, ale także zazwyczaj wymagają co najmniej rocznej działalności w sferze pożytku publicznego.

        Organizacja o takim statusie ma przywileje w postaci zwolnienia od: podatku dochodowego od osób prawnych (tzw. CIT), podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych (tzw. PCP), opłaty skarbowej, opłat sądowych, ale w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Jeśli organizacja prowadzi działalność gospodarczą, to w tej części działalności żadnych zwolnień nie ma, choć działalność ta musi być prowadzona „w rozmiarach służących realizacji celów statutowych”, zaś wszelki zysk przekazywany jest wyłącznie na działalność statutową.

        Organy administracji publicznej mogą zlecać organizacjom lub wspierać zadania z zakresu pożytku publicznego. Mają też obowiązek współpracować z organizacjami „na zasadzie pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności”, a jednostki stanowiące samorząd terytorialny sporządzają roczny plan współpracy z organizacjami.

        Teoretycznie organizacja pożytku publicznego może nabywać na szczególnych warunkach "prawo użytkowania nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego". Mogą w niej wykonywać pracę osoby skierowane do odbycia służby zastępczej, zaś "jednostki publicznej radiofonii i telewizji umożliwiają organizacjom pożytku publicznego nieodpłatne informowanie o ich działalności". Organizacja może korzystać z pracy wolontariuszy.
        Również teoretycznie, organizacjom pomóc ma tzw. 1%, tzn. odpis od podatku, który każdy obywatel i tak by zapłacił, ale może przeznaczyć go dla konkretnej organizacji.
        Poza „jednym procentem” organizacja może finansować swoje działania z odpłatnej działalności pożytku publicznego (w praktyce - krótko tłumacząc z polskiego na nasze - po kosztach własnych i bez zysku), działalności gospodarczej, prowadzonej – jak już była mowa - w odpowiednim „rozmiarze”, a ponadto ze składek swoich członków, darowizn, spadków i dobroczynności publicznej (zbiórek pieniężnych lub rzeczowych).

        Poza wymienionymi wyżej, różnica między organizacją pożytku publicznego a firmą prywatną polega na tym, że firmę kontrolować mogą: urząd skarbowy, ZUS, PIP, Straż Pożarna, NIK, ewentualnie Sanepid, a w bardziej skrajnych przypadkach prokuratura. Organizacja natomiast podlega – poza wyżej wymienionymi! – kontroli „ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego” ("z urzędu lub na wniosek organu administracji publicznej") czyli również „kierownika właściwego urzędu centralnego”, dalej: wojewody lub starosty właściwego ze względu na siedzibę organizacji, Urzędu Zamówień Publicznych, jeśli (a tak najczęściej jest) otrzymuje jakiekolwiek środki publiczne, instytucji wdrażających fundusze europejskie, jeśli takie fundusze wykorzystuje, a wtedy także komisji z ramienia Instytucji Zarządzającej owymi funduszami w Polsce i Unii Europejskiej oraz kontroli każdego obywatela, którego to zainteresuje. Organizacje poza tym są całkowicie przezroczyste, zobowiązane są publikować sprawozdania merytoryczne i finansowe, tak by każdy miał do nich dostęp. Obowiązki sprawozdawcze kosztują, ale tu już zwolnień z kosztów nie ma.

        Organizacja może stracić status pożytku publicznego jeśli nie prowadzi lub zaprzestanie działalności w zakresie określonym ustawą, bądź prowadzi ją nieprawidłowo. Traci wtedy wszelkie przywileje i zwolnienia. W razie likwidacji organizacji zaś, jej mienie przekazane być musi na cele społeczne.

        Do tego, czym różnią się fundacje od stowarzyszeń oraz jak się to wszystko ma do prawdziwego, codziennego życia organizacji wrócę jeszcze w następnych wpisach, bo na dzisiaj chyba już wszyscy mamy dość.

        Zapraszam.


P.S. Wszelkie wpisy kursywą, to cytaty z przepisów.